'Het wordt steeds erger'

Hij was nog maar net terug uit arbeidsongeschiktheid of hij had alweer prijs. 'Deze keer lag ik overhoop met drugsgebruikers, vaste klanten.'

De timing voor een gesprek over agressie kon niet beter. Peter - een schuilnaam - is een dertiger en heeft er een dik dozijn dienstjaren op zitten. 'Zet dat er niet in detail bij want ze gaan me traceren en dan krijg ik hommeles.'

Vorig jaar was hij vijf keer slachtoffer van fysieke agressie. Een keer was het op de trein tussen Vilvoorde en Brussel. 'Ik deed met twee anderen de controleronde. Een collega werd geduwd. Om je te beletten naar de meldkamer te bellen, achtervolgen ze je en klampen ze je aan. Ik probeerde hem te gaan helpen. Het ontaardde in een knokpartij.'

De aanleiding? 'Typisch, de agressor had geen vervoersbewijs en weigerde zijn identiteitskaart te tonen.'

Negen keer op de tien gaat het om het vervoersbewijs. 'De wildgroei aan betaalformules maakt het ingewikkeld, zet aan tot knoeien en de treinbegeleider mag het oplossen. Daar zouden ze schoon schip moeten maken.'

Vilvoorde-Brussel is in steeds grotere mate een probleemtraject. Het is geen toeval dat de vakbondsactie gisteren in Vilvoorde plaatsvond. De grootstadsproblemen van Brussel verspreiden zich stilaan, naar Vilvoorde, Liedekerke, Denderleeuw, stellen Peter en zijn collega's vast. 'Er is een mentaliteit gegroeid bij een bepaald soort jongeren, vaak van vreemde origine, die vinden dat ze niet moeten betalen, ook al hebben ze het geld. Ze denken dat ze onaantastbaar zijn.'

Politie maakt geen indruk meer. 'Ik maakte het mee dat een agent wilde ingrijpen, maar zelf in de klappen deelde. Sociale controle? Vergeet het. Tegenwoordig pakken ze je aan in een volle wagon. En niemand die een hand uitsteekt. Of ja, soms komen vrouwen tussenbeide.'

Verbale agressie is haast dagelijkse kost. 'Pédé, fils de pute - wat we allemaal naar ons hoofd krijgen. In het begin raakt je dat, maar na enkele jaren glijdt het van je af. Die dingen meld ik zelfs niet meer. Dan zou ik een secretaresse moeten hebben (lacht).'

'Vorig jaar heb ik twee of drie gevallen van fysiek geweld niet aangegeven. Ik had me verweerd en de dader was gaan lopen. Tja, hoe meld je dat dan? Aangifte is weer zo veel papierwerk en het haalt toch niets uit.'

Escalatie

Peter vindt dat de NMBS achter de feiten aanholt. 'Twee jaar terug signaleerde ik een probleem. Daar werd niets mee gedaan. Het is dan geëscaleerd, naar drie, vier incidenten per week. Ja, dan komen ze in beweging.'

Er staat veel op papier maar in de praktijk verandert er weinig, ervaart Peter. 'Er is nu een cursus omgaan met agressie. Maar dat is een praatclub, een schaamlapje. Af en toe schotelen ze ons enquêtes voor, maar wie vult die nog in? Er wordt toch niets met de resultaten gedaan.'

'Ik heb een goeie baas, maar elders zitten er veel verkeerde mensen op de verkeerde plaats. Ze hebben geen voeling met de realiteit, accepteren geen inspraak en nemen verkeerde beslissingen.'

Onder meer over de wijzen van betalen. 'Betalen via gsm, dat klinkt mooi, maar het is niet te controleren. Hetzelfde met die Mobib-chipkaart die eraan komt. Dat controleren duurt een minuut per passagier. Onwerkbaar op een volle trein.'

Straffeloos

Wat zijn Peters aanbevelingen om het probleem aan te pakken? 'Het is niet eenvoudig,' geeft hij toe. 'Het probleem overstijgt de spoorwegen. Er is een algemeen beleid nodig: overheid, politie, justitie samen. De straffeloosheid moet eruit, zeker in Brussel.'

Er gaan stemmen op om boosdoeners een verbod op te leggen om het openbaar vervoer te gebruiken. Niet af te dwingen, zucht Peter. 'In Nederland hebben ze een inhaalbeweging gemaakt. Daar sturen ze speciale bedienden uit die geweld mogen gebruiken. Onze veiligheidsdienst Securail doet zijn best, ik zou het zelfs een van de beste diensten van de spoorwegen noemen, maar ze zijn zwaar onderbemand. Ze bewaken Brussel-Noord met twéé mensen. Zo'n groot station, ondoenbaar.'

De treinbegeleiders met twee op pad sturen, zoals vele van zijn collega's vragen, is geen garantie op minder agressie. 'Wij waren met drie en werden toch aangevallen. Wat zijn deugdelijkheid heeft bewezen, zijn doorgedreven, dagelijkse controles op de lijn Antwerpen-Brussel nadat er daar problemen waren. Dat hielp. Maar nadien slabakt het weer.'

Een lichtpuntje: sinds ze gerechtsdeurwaarders uitsturen om boetes op te eisen, heeft Peter de indruk dat het een beetje verbeterd is met dat zwartrijden.

De treinbegeleiders moeten voor hem ook de hand in eigen boezem te steken. 'Je hebt collega's die amper nog controleren. Uit vrees voor agressie. Maar dat maakt het moeilijker voor de collega die na hen komt en die wel nog serieus zijn werk doet. Zo wordt het probleem in de hand gewerkt. Er zijn er die ontslag nemen. Vroeger ondenkbaar bij de NMBS.'

'Ik heb ook nog gedacht dat het part of the job was, maar zoals het nu evolueert, dat kan toch echt niet meer. De situatie is erg verslechterd de jongste maanden. Het klinkt dramatisch, maar ik vrees dat er doden gaan vallen.'

En toch doet Peter zijn werk nog graag. 'Maar ik ben wel opnieuw met gevechtssport begonnen.'